Bản sắc văn hóa võ thuật cổ truyền Việt Nam

Thứ sáu, 08 Tháng 3 2013 08:35 Viết bởi Manager 1

BẢN SẮC VĂN HOÁ
VÕ THUẬT CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

* Võ sư Trương Văn Bảo
Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam

Nhiều bộ môn võ thuật đang phát triển tại Việt Nam có nguồn gốc từ trong nước và một số môn khác có nguồn gốc hoặc ảnh hưởng từ nước ngoài. Môn võ nào cũng giúp rèn luyện sức khoẻ và nhân cách cho người học nhưng để giáo dục lòng yêu nước, tinh thần độc lập, tự chủ, tự cường, truyền thống lịch sử và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc thì không môn võ nào có thể thay thế Võ thuật cổ truyền.

Võ thuật cổ truyền Việt Nam như rừng cây có nhiều gỗ quý, nếu không phải là người đam mê tìm hiểu, nghiên cứu, học hỏi, có tâm huyết với đất nước và dân tộc sẽ không thấy được sự thậm thâm vi diệu trong cấu trúc đòn thế, bài bản cùng những mối tương quan giữa lịch sử, văn hoá, truyền thống đạo lý, quá trình hình thành, phát triển Võ thuật cổ truyền Việt Nam theo từng giai đoạn, thời kỳ thăng trầm của đất nước. Thời gian gần đây, một số lãnh đạo cấp cao nhà nước, các nhà nghiên cứu sử học quốc gia phát biểu khẳng định Võ thuật cổ truyền Việt Nam là di sản văn hoá, là tự hào lịch sử trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Các dân tộc trên thế giới quan niệm bản sắc văn hoá là linh hồn của dân tộc. Bản sắc văn hoá còn, dân tộc còn; bản sắc văn hoá mất, dân tộc bị nô lệ. Chính vì vậy mỗi quốc gia đều ý thức quyết tâm giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. Việt Nam cũng vậy, các triều đại xa xưa đã đặc biệt chú trọng, và cách nay 15 năm có Nghị quyết Trung ương 5 về “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

Hiểu theo cách thông thường, bản sắc có nghĩa là sắc thái, đặc tính, đặc thù riêng; văn hoá có nghĩa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người tạo ra trong lịch sử. Có nhiều cách hiểu biết về bản sắc văn hoá từ những ý niệm chung và riêng, đó là tổng thể những giá trị vật chất, tinh thần đặc trưng bản chất của văn hoá dân tộc, được hình thành, tồn tại và phát triển suốt quá trình lịch sử lâu dài của một đất nước, một dân tộc.

 “Văn hóa khắc họa bản sắc và phương thức tồn tại của một cộng đồng, khiến cộng đồng ấy có một đặc thù riêng. Như vậy, văn hóa mang bản sắc dân tộc. Và yếu tố dân tộc là yếu tố quyết định nhất của một nền văn hóa. Bản sắc văn hóa dân tộc là cái "hồn", là sức sống nội sinh, là cái thẻ căn cước của mỗi dân tộc, để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác, từ đó nó có thể biểu lộ một cách trọn vẹn nhất sự hiện diện của mình trong quá trình giao lưu và hội nhập.

Trải hàng nghìn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam đã rèn đúc, tôi luyện cho mình nhiều phẩm chất tốt đẹp. Đó là năng lực chế ngự thiên nhiên, tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo trong chống giặc ngoại xâm; sự hình thành một hệ giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc với tinh thần yêu nước, ý chí độc lập tự cường, tinh thần đoàn kết, ý thức cố kết cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - tổ quốc; lòng nhân ái, sự khoan dung, trọng nghĩa tình đạo lý, lấy nhân nghĩa làm gốc; trách nhiệm của cá nhân đối với cộng đồng nhà - làng - nước; trọng dân, đề cao dân, lấy dân làm gốc; hòa hợp đề hòa đồng, cần cù, khiêm tốn, giản dị trong lối sống,… Tất cả tạo thành nhân cách của con người và được nhân dân làm thành nhân cách, cốt cách của dân tộc Việt Nam.

Bản sắc văn hóa Việt Nam là tố chất được hợp luyện cùng chiều với lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Bản sắc đó không phải là một hằng số, là những giá trị bất biến, mà có những giá trị mới được hình thành, bồi tụ trong quá trình hội nhập, tiếp biến giữa các nền văn hóa” (GS. Đinh Xuân Lâm - Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và PGS. TS. BÙI ĐÌNH PHONG - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh)

Sự tồn tại và lớn mạnh của một quốc gia, một dân tộc là nhờ vào tinh thần yêu nước, ý chí quật cường, ý thức tôn trọng giá trị lịch sử, văn hoá truyền thống của chính dân tộc đó. Võ thuật cổ truyền Việt Nam đi vào lịch sử, thể hiện tinh thần võ đạo, giá trị nhân văn và bản sắc dân tộc cùng các giá trị tinh thần và nghệ thuật khác. Võ thuật cổ truyền Việt Nam đồng hành cùng lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Sự nhận chân giá trị một môn võ chung thuỷ từng vào sinh ra tử với đất nước, quê hương không phải ai cũng hiểu tận ngọn nguồn.

 Truyền thống văn hóa, lịch sử Võ thuật cổ truyền thể hiện qua tính xác thực từ xưa đến nay, ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội, là giá trị nhân bản, tinh thần thượng võ và tôn sư trọng đạo của dân tộc Việt Nam. Tầng sâu của văn hóa ấy chính là giáo dục nhân cách, yêu quê hương đất nước mà các môn phái võ thường đề cao, nhất là đại trượng phu (người học võ) chính đại quang minh trong hành xử thế tục: “Cư thiên hạ chi quảng cư; Lập thiên hạ chi chính vị; Hành thiên hạ chi đại đạo; Đắc chí dữ dân do chí; Bất đắc chí độc hành kỳ đạo; Phú quý bất năng dâm; Bần tiện bất năng di; Uy vũ bất năng khuất; Thử chi vi đại trượng phu”. Truyền thống ấy không thể theo cảm tính nhất thời mà tự xưng, tự phong, tự tô vẽ, hoặc gán ghép xu thời phụ thế để vừa lòng nhau. Truyền thống là những điều tốt đẹp có giá trị nhân bản xã hội lâu dài, được gìn giữ, lưu truyền từ đời này sang đời khác, qua nhiều thế hệ, hằng trăm năm hoặc hằng nghìn năm.

 Theo thăng trầm của lịch sử, Võ thuật cổ truyền cũng có lúc nổi trôi, phiêu bạt. Để đánh giá đúng một sự việc cần phải hiểu rõ sự việc đó trên nhiều khía cạnh, nhiều phương diện khác nhau, cả ý thức chủ quan và khách quan, nhất là giá trị trường tồn được sàng lọc qua nhiều giai đoạn phát triển, đổi thay văn hoá, lịch sử xã hội. Trong nước là một lẽ, người nước ngoài theo học Võ thuật cổ truyền Việt Nam là tìm về văn hoá truyền thống, khâm phục người Việt Nam qua sự nhìn nhận ý thức luân lý và tinh thần bất khuất của người dân Việt mà đôi khi chính người trong nước lại bỏ quên.

Lấy nhân chống lại bất nhân; lấy nghĩa chống lại bất nghĩa. Ai thu phục được lòng người, kẻ đó có thể lấy được thiên hạ. Sử chép danh tướng Trần Hưng Đạo đã vì nước quên thù nhà; không tham chức quyền, biết gạt bỏ hiềm khích riêng; khéo tiến cử người tài giỏi, kính cẩn giữ tiết tháo; bị nịnh thần khiêu khích mặt vẫn không đổi sắc; gửi lời tâm huyết cho vua trước khi nhắm mắt:

Tháng Sáu năm Canh Tý (1300), Trần Hưng Đạo ngã bệnh. Vua Trần Anh Tông ngự tới nhà thăm, hỏi rằng: "Nếu có điều chẳng may, mà giặc phương Bắc lại sang xâm lược thì kế sách như thế nào?". Ông trả lời: "Ngày xưa Triệu Vũ Đế (tức Triệu Đà) dựng nước, vua nhà Hán cho quân đánh, nhân dân làm kế thanh dã (vườn không nhà trống), đại quân ra Khâm Châu, Liêm Châu đánh vào Trường Sa, Hồ Nam, còn đoản binh thì đánh úp phía sau. Đó là một thời. Đời nhà Đinh, nhà Tiền Lê dùng người tài giỏi, đất phương nam mới mạnh mà phương bắc thì mệt mỏi suy yếu, trên dưới một dạ, lòng dân không lìa, xây thành Bình Lỗ mà phá được quân Tống. Đó lại là một thời. Vua nhà Lý mở nền, nhà Tống xâm phạm địa giới, dùng Lý Thường Kiệt đánh Khâm, Liêm, đến tận Mai Lĩnh là vì có thế. Vừa rồi Toa Đô, Ô Mã Nhi bốn mặt bao vây. Vì vua tôi đồng tâm, anh em hòa mục, cả nước góp sức, giặc phải bị bắt. Đó là trời xui nên vậy. Đại khái, nó cậy trường trận, ta dựa vào đoản binh. Dùng đoản binh chế trường trận là sự thường của binh pháp. Nếu chỉ thấy quân nó kéo đến như lửa, như gió thì thế dễ chế ngự. Nếu nó tiến chậm như các tằm ăn, không cầu thắng chóng, thì phải chọn dùng tướng giỏi, xem xét quyền biến, như đánh cờ vậy, tùy thời tạo thế, có được đội quân một lòng như cha con thì mới dùng được. Vả lại, khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy".

Cùng quan niệm và ý thức về bản sắc văn hoá dân tộc, Võ thuật cổ truyền Việt Nam là một mảng văn hoá lớn trong nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Chính vì vậy học và dạy Võ thuật cổ truyền Việt Nam cũng như nghiên cứu, bảo tồn, phát huy, truyền bá vốn quý của một nền võ học dân tộc có hằng ngàn năm lịch sử theo dòng thời gian và những giai đoạn đấu tranh dựng nước và giữ nước là góp phần nhỏ và công cuộc xây dựng đất nước, là thể hiện và giữ gìn truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc Việt Nam: Uống nước nhớ nguồn.